Prestatiedruk bij seks: hoe je de druk eraf haalt

Wat prestatiedruk eigenlijk is

Prestatiedruk is de spanning die ontstaat zodra seks iets wordt met een uitkomst. Er is dan een resultaat waar je aan voldoet of niet, en zolang dat zo is, sta je jezelf te beoordelen terwijl je bezig bent.

Het woord suggereert dat het om je partner gaat. In de praktijk is het bijna altijd je eigen meetlat die het werk doet.

Waarom dit uitgerekend hier zoveel effect heeft, zit in hoe een erectie tot stand komt. Die loopt via het deel van je zenuwstelsel dat aanstaat bij rust, niet bij inspanning. Spanning knijpt de bloedvaten dicht die open moeten. Dat mechanisme staat uitgelegd bij waarom je erectie wegblijft terwijl je het wilt.

Prestatiedruk is dus geen karakterkwestie en geen gebrek aan zin. Het is een lichaam dat precies doet wat het hoort te doen bij spanning, op een moment dat je dat niet kunt gebruiken.

Waar je het bij jezelf herkent

Prestatiedruk laat zich op drie momenten zien, en de meeste mannen herkennen zichzelf in alle drie.

Piekeren vooraf

Uren of dagen van tevoren weet je al dat het vanavond zou kunnen gebeuren, en begin je de kansen in te schatten. Je let op of je moe bent, of je gedronken hebt, of het wel het goede moment is. Bij de slaapkamer aangekomen ben je al een halve dag met de uitslag bezig.

Controleren tijdens

Op het moment zelf stap je uit de situatie en kijk je van een afstandje mee. Staat hij nog? Blijft het? Merkt de ander iets? Je kunt niet tegelijk voelen wat er gebeurt en beoordelen of het goed genoeg gaat. Zodra je gaat controleren, verdwijnt de prikkeling die de erectie in stand hield.

Vermijden achteraf

Na een keer die niet ging, wordt het aantrekkelijk om het volgende moment te ontlopen. Later naar bed, eerst nog even iets afmaken, moe zijn. Dat gebeurt zelden bewust, want vermijden voelt als de enige manier om niet nog een keer te falen. Voor je partner voelt het als afstand. Zie erectieproblemen en je relatie.

Waarom de druk zichzelf in stand houdt

Prestatiedruk voedt zichzelf. Elke keer die niet gaat wordt bewijs voor de gedachte die de volgende keer alweer klaarligt, en zo bouwt de druk zich op zonder dat er iets nieuws bij komt.

De laatste stap doet de meeste schade. Wat je in de tien minuten na afloop tegen jezelf zegt, bepaalt vaak meer dan de avond zelf. Hoe je die cirkel uit elkaar haalt staat bij erectieproblemen door stress en faalangst.

Waar die lat vandaan komt

Bijna niemand bedenkt zijn eigen norm. Die is opgebouwd uit dingen die je nooit hebt gekozen om te geloven.

• Het idee dat het altijd hoort te werken. Er wordt zelden verteld dat elk lichaam reageert op slaap, drank en een vol hoofd.
• Beelden waarin het nooit misgaat. Wat je in films en in porno ziet kent geen aarzeling en geen pauze, en gaat toch meedoen als maatstaf.
• Een nieuwe situatie. Iemand nieuw, na een scheiding, na een lange periode zonder seks. Zie erectieproblemen bij een nieuwe partner.
• Het idee dat leeftijd het einde inluidt. Er verandert iets met de jaren, maar veel minder dan gedacht. Zie erectieproblemen en leeftijd.

Oefening 2: breng je aandacht terug naar wat je voelt

Controleren en voelen kunnen niet tegelijk. Dat is geen wilskracht maar hoe aandacht werkt. De oefening bestaat er dus uit dat je aandacht iets anders te doen geeft dan de vraag of het lukt.

Praktisch betekent dat: richt je op aanraking, op huid, op temperatuur, op je ademhaling. Merk je dat je begint te controleren, dan hoef je dat niet weg te duwen. Constateer het en breng je aandacht terug naar één ding dat je voelt. Dat gaat de eerste keren tien keer per keer mis en dat hoort erbij.

Seksuologen werken met een opbouw hiervan: elkaar een tijd alleen aanraken zonder dat het ergens toe hoeft te leiden, en de spannende gebieden pas later toevoegen. Zie sekstherapie.

Oefening 3: maak er samen afspraken over

Zolang je partner geen uitleg heeft, vult die de stilte zelf in, meestal met een verklaring over zichzelf. Dat maakt de spanning aan beide kanten groter. Drie afspraken die het meeste opleveren:

• Een zin voor als het misgaat. Spreek van tevoren af wat er dan gezegd wordt. Iets als "even niet, dat geeft niks" haalt de stilte weg waarin allebei iets denkt.
• Geen vragen op het moment zelf. "Wat is er?" is goedbedoeld en richt alle aandacht precies op de plek waar die niet moet zijn.
• Een moment buiten de slaapkamer. Bespreek hoe het gaat op een neutraal moment, niet vlak na een avond die niet liep.

Hoe je dat gesprek begint als je het nog nooit hebt gevoerd, staat bij erectieproblemen en je relatie.

Wat de druk juist groter maakt

Een paar reflexen die logisch voelen en het tegenovergestelde bereiken.

• Beter je best doen. Meer inspanning betekent meer spanning, en spanning is precies het probleem.
• Jezelf testen. Elke ochtend nagaan of er nog iets staat, of alleen even proberen of het werkt. Daarmee breng je de beoordeling naar het enige moment waarop die er niet was. Zie de ochtenderectie.
• Meer drinken om te ontspannen. Alcohol haalt de rem van je hoofd en tegelijk het signaal uit je lichaam. Zie alcohol en drugs.
• Het onderwerp laten rusten. Vermijden lucht op voor een week en maakt het daarna groter.

Wanneer je er hulp bij haalt

Er zijn drie momenten waarop je die stap beter niet uitstelt: als je seks structureel bent gaan ontlopen, als het gesprek met je partner elke keer vastloopt, of als het je al zo lang bezighoudt dat je er niet meer los van komt.

Een seksuoloog werkt precies met dit soort patronen. Wat zo'n traject inhoudt staat bij sekstherapie. Je kunt ook bij de huisarts beginnen, die kan doorverwijzen.